Өнөөдрийн хөрөнгө оруулалт — маргаашийн боломж
Банк бус санхүүгийн байгууллагын харилцагчдын тоо 2026 оны I улирлын байдлаар 4.3 саяд хүрч, зээлдэгчдийн тоо 3.5 сая болсон нь тус салбарын үйлчилгээ нийгмийн өргөн хүрээнд хүрч буйг нотолж байна. Үүний дотор финтек буюу цахим зээлийн сувагхамгийн өндөр өсөлттэй хэвээр байгаа бөгөөд 82 ББСБ 77 аппликэйшнээр дамжуулан зээл олгож, зөвхөн аппликэйшнээр үйлчилгээ авч буй зээлдэгчдийн тоо 3.2 саяд хүрчээ. Тайлант хугацаанд тусгай зөвшөөрөлтэй ББСБ-ын тоо 578-д хүрч, өмнөх оны мөн үеэс0.5 хувиар өссөн бөгөөд салбарын хамрах хүрээ, үйлчилгээний төрөл, харилцагчийн тоо зэрэг гол үзүүлэлтүүд бүгд өргөжсөн дүр зураг харагдаж байна.
Зөвхөн харилцагчдын тоо ББСБ-уудын тэлэлтийг илэрхийлэхгүй ба санхүүгийн үзүүлэлтүүд ч өсөлтөө хадгалсаар байна. Сүүлийн 5 жилийн хугацаанд ББСБ-уудын нийт хөрөнгө жилд дунджаар 27.3 хувийн өсөлттэй байсан бол зээлийн багцын өсөлт үүнээсөндөр буюу 29.1 хувьтай тэнцэж байгаа юм.
Орлогын тайлангын үзүүлэлтийн хувьд өсөлт бууралттай сүүлийн 5 жилийг үдсэн харагдаж байна. Тус салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудын хувьд зохистой харьцаа үзүүлэлтийг хангаж ажиллах, зээл олголтын түвшин нь чанаргүй зээл, иргэдийн зээлжих чадвар зэргээс хамааралтай тул тогтмол өсөлттэй байх боломжгүй юм.
Энэ нь нэг талаас санхүүгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлж байгаа ч нөгөө талаас зээлийн давхардал, хэрэглээний зээлийн хэт өсөлт, харилцагчийн өрийн ачаалал зэрэг эрсдэлийг дагуулдаг. Иймээс журмын түвшинд өр, орлогын харьцаанд 55 хувийн дээд хязгаартогтоох, зээлийн мэдээллийг бодит цагийн горимоор нийлүүлэх зэрэг өөрчлөлтүүдийг оруулсан нь салбарын өсөлтийг илүү хяналттай, тогтвортой болгох оролдлого гэж харагдана. Түүнчлэн ББСБ-уудын өөрийн хөрөнгийн хэмжээг үе шаттайгаар нэмэгдүүлэхшаардлагыг Санхүүгийн зохицуулах хорооноос гаргасан байгаа.
ББСБ-уудын хувьд банкнаас ялгаатай нь өөрийн хөрөнгө дээр тулгуурлаж зээл олгодог онцлогтой. Иймээс ч салбарын нийт өөрийн хөрөнгийн хэмжээ банкуудын өөрийн хөрөнгийн 65 хувьтай тэнцэж байгаа өндөр үзүүлэлттэй байна.
Активын бүтцээс харахад зээлийн багц голлох байр сууриа хадгалж, нийт активын 79.6 хувийг бүрдүүлж байна. Мөнгөн хөрөнгө, хөрөнгө оруулалт, факторингийн авлага, бусад санхүүгийн хөрөнгийн хэмжээ ч нэмэгдсэн нь эх үүсвэрийн бүтэц улам олон талтайболж буйг харуулна. Пассивын талд өөрийн хөрөнгийн өсөлт илүү хүчтэй байсан бөгөөд нийт өөрийн хөрөнгө 5.1 их наяд төгрөгт хүрч 32.2 хувиар өссөн байна. Энэ өсөлтийн дийлэнхийг хувь нийлүүлсэн хөрөнгө болон хуримтлагдсан ашиг бүрдүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, салбарын өсөлт зөвхөн өрийн эх үүсвэрээр бус, өмчийн суурин дээр ч дагнан тэлж байгаа нь эерэг талтай.
Сүүлийн 5 жилийн хугацаанд ББСБ-уудын нийт хөрөнгө болон нийт зээлийн хэмжээ банкны салбарын дүнд эзлэх хувь тогтмол өсөлттэй байгаа бөгөөд тус салбарын байр суурь хэр чухал байгааг харуулж байна.
2025 оны байдлаар салбарын нийт олгосон зээлийн 91.5 хувийг иргэдийн зээл бүрдүүлж байгаа бөгөөд үүний дотор хэрэглээний зээл өндөр дүнг бүрдүүлж байна. Үүний араас бизнесийн зээл 2 их наяд төгрөгтэй тэнцэх хэмээгээр олгогджээ.
Гэхдээ чанарын тал дээр анхаарах зүйлс бас бий. Зээлийн багцын 85.0 хувь хэвийн ангилалд байгаа ч анхаарал хандуулах болон чанаргүй зээлийн нийлбэр 15.1 хувьд хүрсэн нь анхаарахгүй өнгөрч болохгүй дохио юм. Энэ нь өсөлтийн хурдтай зэрэгцэн зээлийнэрсдэлийн удирдлага, эрсдэлийн сангийн хүрэлцээ, барьцаа болон зээлдэгчийн чадварын үнэлгээ илүү нарийн байх шаардлагыг үүсгэж байна. Үүнтэй уялдан салбарын зохистой харьцааны шалгуур үзүүлэлтийн хувьд 578 ББСБ-ын 86.9 хувь нь шаардлагыг бүрэнхангаж байгаа ч 13.1 хувь нь дор хаяж нэг шалгуурыг зөрчсөн нь зохицуулалтын сахилга батыг цаашид бэхжүүлэх хэрэгтэйг харуулж байна.
Ерөнхийдөө 2026 оны I улиралд ББСБ-ын салбар өсөлт, ашигт ажиллагаа, зах зээлийн хамрах хүрээний хувьд эерэг төлөвтэй байна. Актив, зээл, орлого, ашиг бүгд нэмэгдэж, финтек болон ногоон санхүүжилтийн сегментүүд шинэ эрч нэмсэн нь салбарын бүтэцилүү боловсронгуй болж буйг илтгэнэ. Нөгөө талаас, зээлийн чанар, зохистой харьцаа, зарим ББСБ-ын эрсдэлийн сангийн хүрэлцээ, тайлан мэдээний бүрэн байдал зэрэг нь анхаарал шаардсан хэвээр байна. Иймээс салбарын цаашдын өсөлт нь зөвхөн хэмжээнийтэлэлтээр бус, чанартай өсөлт, эрсдэлийн удирдлага, зохицуулалтын мөрдөлтөөр хэмжигдэх ёстой.
Одоогоор Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй 5 ББСБ байгаа бөгөөд тогтвортой өсөлтийг хадгалсаар байгаа тус зах зээлд хөрөнгө оруулахыг хүсвэл компанийн хувьцааг худалдан авах эсвэл ББСБ-ын гаргасан бондод хөрөнгө оруулах боломж нээлттэй байна.
